Bugünkü rehber içeriğimizde “Farsça ve Arapça aynı dil midir” hakkında bilinmesi gereken temel detayları aktarıyoruz.
Farsça ve Arapça aynı dil midir? sorusunun İzmir kafasıyla yaşanmış hali
Bunu ilk duyduğumda otobüste Karşıyaka’dan Konak’a gidiyordum. Hani o 10 dakikalık yol var ya, insanın hayatını sorgulayıp “ben neredeyim, evren bana ne anlatıyor” moduna girdiği… Kulaklıkta müzik, elimde telefon, önümde ayakta duran bir amca ve bir anda gelen mesaj:
“Farsça ve Arapça aynı dil midir?”
Mesajı atan arkadaşım da öyle ciddi yazmış ki sanki UNESCO toplantısında acil karar alınacak. Ben de otomatik olarak düşündüm: “Tabii ki aynı değildir… değil mi?” Ama İzmirli bir genç yetişkin olarak içimdeki ikinci ses hemen devreye girdi:
“Emin misin? Geçen gün ‘şükür’ diyordun, o hangi dildi?”
İşte o an mesele sadece dil değil, varoluş krizine dönüştü.
Farsça ve Arapça aynı dil midir? sorusunun kısa devre yaptığı an
Kafamda sahne canlandı: Bir kahve dükkânı, Alsancak’ta. Masada ben, iki arkadaşım ve üçüncü arkadaş “dil uzmanı modunda” konuşuyor.
Kahve sohbeti sahnesi
— “Abi Farsça ve Arapça aynı dil midir?”
— “Ya aynı değil ya…”
— “Nasıl aynı değil, harfler aynı gibi duruyor?”
— “O zaman Türkçe ile İngilizce de aynı, ikisi de Latin alfabesi kullanıyor?”
Ben burada sessizim. Çünkü biliyorum, konuşursam konu iyice İzmir körfezine dönecek: başı var sonu yok.
Garson geliyor:
— “Ne alırsınız?”
Ben: “Bir filtre kahve.”
İç sesim: “Ve bir de dilbilim diploması lütfen.”
Gerçek ama eğlenceli cevap
Şimdi dürüst olalım. Farsça ve Arapça aynı dil midir? sorusunun cevabı kısa: hayır.
Ama mesele “hayır” demekle bitmiyor. Çünkü insanlar bu soruyu soruyorsa genelde dilbilim değil, görsel benzerlik üzerinden gidiyorlar. Arapça ve Farsça yazılar yan yana gelince insan beyninde otomatik olarak “aynı şey bu” butonu yanıyor.
Benim beynim de öyle çalışıyor bu arada. Yeni bir market açılıyor mesela, tabelasında Arapça harfler var, ben direkt:
“Burası kesin Ortadoğu mutfağı…”
Sonra içeri giriyorum: tostçu.
İzmir’de günlük hayatta dil karmaşası
İzmir’de yaşayınca insan çok kültürlü bir ortamda olduğunu düşünüyor ama bu “çok kültür” bazen sadece menü isimlerinden ibaret oluyor.
Market sahnesi: Farsça mı, Arapça mı, sucuk mu?
Geçen gün mahalle marketinde bir paket gördüm. Üzerinde bana göre egzotik yazılar var. İçimden dedim ki:
“Bu kesin İran ürünü.”
Yanımdaki amca baktı:
— “Oğlum o Arapça değil mi?”
Ben:
“Amca… emin olamadım. Ben şu an sadece yoğurt almaya gelmiştim ama kendimi Orta Doğu jeopolitiği tartışırken buldum.”
Kasiyer araya giriyor:
— “Abi o makarna paketi, İtalyan.”
İşte o an öğrendim ki benim dil bilgim değil, algı filtrem problemli.
İç sesim devreye giriyor
“Bak oğlum,” diyor iç sesim, “sen Farsça ve Arapça aynı dil midir diye düşünüyorsun ama şu an makarna ile kimlik krizi yaşıyorsun.”
Haklı.
Neden insanlar Farsça ve Arapça aynı dil midir? diye soruyor?
Bu sorunun kökü aslında çok masum. İnsanlar benzer alfabeleri görünce dillerin de aynı olduğunu düşünüyor. Tıpkı “aynı emoji kullanılıyor, demek ki aynı duygudayız” gibi bir mantık.
Alfabe tuzağı
Arapça ve Farsça yazı sistemi benzer görünüyor çünkü Farsça, Arap alfabesinden uyarlanmış bir yazı sistemi kullanıyor. Ama bu, iki dilin aynı olduğu anlamına gelmiyor.
Bunu şöyle düşün:
İki kişi aynı telefonu kullanıyor diye aynı kişi olmuyor. Birinin Instagram’ı fotoğraf dolu, diğerinin story’si sadece “çay demledim” içerikli.
Kelime alışverişi karmaşası
Bir de işin içine kelime alışverişi giriyor. Arapça ve Farsça birbirinden kelimeler almış. Türkçe’nin de aldığı gibi.
Mesela Türkçe’de “kitap” var, Arapça kökenli. Ama bu bizi Arapça yapmıyor.
Ben de İzmir’de “abi napıyorsun” diyorum ama bu beni Ege Denizi yapmıyor.
Arkadaş grubu ve bitmeyen dil tartışması
Bizim arkadaş grubu var, klasik: biri her şeyi biliyor, biri hiçbir şey bilmiyor ama çok iddialı, biri de ben… yani arada kaynayan.
Bir akşam oturuyoruz.
— “Farsça ve Arapça aynı dil midir?” diye tekrar gündem açılıyor.
Ben direk uyarıyorum:
“Bakın bu konu açılırsa 3 saat çıkamayız.”
Tabii dinleyen yok.
Mini diyalog kaosu
— “Aynı ya işte, yazılar benziyor.”
— “Benziyor diye aynı mı oluyor?”
— “O zaman İspanyolca ile İtalyanca da aynı.”
— “Onlar zaten benziyor!”
— “Abi sen artık sus.”
Ben içimden:
“Ben sadece çay içmek istemiştim…”
İç monolog
Bazen düşünüyorum da, insan neden bazı konularda bu kadar emin konuşur? Ben mesela dolmuş nereden geçiyor onu bile Google Maps’e sorarak öğreniyorum ama bazı arkadaşlarım dil ailesini sanki soy ağacı ezbere biliyor.
Gerçek bilgi ama sıkıcı olmayan versiyon
Farsça ve Arapça aynı dil midir? sorusuna net cevap: hayır.
Çünkü:
Arapça Semitik dil ailesine aittir.
Farsça ise Hint-Avrupa dil ailesine aittir.
Ama bunu söyleyince ortamda genelde şu olur:
“Hmm…”
Ve konu değişir:
“Bu arada çay tazelensin mi?”
Yani bilgi doğru ama sohbeti kurtarmıyor.
Benim içsel çözümleme anım
Bir gece İzmir’de balkonda oturuyorum. Karşıda deniz, hafif rüzgar, kafamda yine aynı soru:
“Ben neden Farsça ve Arapça aynı dil midir? diye bu kadar düşündüm?”
Sonra fark ettim ki mesele dil değil, benim aşırı düşünme yeteneğim.
Çünkü ben:
markette makarna paketini ülke sanıyorum,
tabelayı dil sanıyorum,
ve sıradan bir soruyu felsefi probleme çeviriyorum.
İç sesim:
“Abi rahat ol biraz.”
Ben:
“Rahatım zaten…”
İç sesim:
“Emin misin?”
Sonuç yerine geçen İzmir gerçeği
Aslında Farsça ve Arapça aynı dil midir? sorusu ilk bakışta basit. Ama insanın kafasında açtığı dosya sayısı hiç basit değil.
Bir yandan dilbilim gerçekleri, bir yandan günlük hayatta gördüğümüz benzerlikler, bir yandan da bizim aşırı düşünme alışkanlığımız…
İzmir’de yaşarken şunu öğrendim: İnsan bazen en basit soruyu bile kendine mini bir film senaryosu yapabiliyor. Başrolde ben varım, yan rollerde marketteki ürünler, arkadaş grubu ve sürekli konuşan iç sesim.
Ve final sahnesi hep aynı:
Ben çayı alıyorum, herkes susuyor, konu değişiyor.
Ama içimde bir yerlerde hâlâ şu cümle dönüyor:
“Farsça ve Arapça aynı dil midir?”
Cevap net. Ama kafa karışıklığı çok daha eğlenceli.
“Farsça ve Arapça aynı dil midir” konusunda merak ettiklerinizi bu yazımızda ele almaya çalıştık. Dijitaldunyaniz okurları için daha fazlası yolda!